Di jiyana me kurdan de li gor demsalan, di nav gel de çend pirs hene ku bi wan pirsan jiyana xwe dîzayn dikin. Her tişt li ser van pirsan ava dibe, van pirsan hûn ji jiyana kurdan derxin belkî hin mirov xwe bikujin an jî bibin wek Kafka, bikevin nav depresyonên giran. Du ji wan jî dê û bavê min in.
We îsal îsot û bacanên xwe bi çi qasî kirî?
Bi meha îlonê re payîz dest pê dike, li Kurdistanê her kes hêvîya şikandina hewaya germ dike. Piştî wê çiqêna germê hêvîya hênkayîyê nebe ji çi re ye. Îsal meha tabaxê ez li Mêrdînê bûm, germeke wilo li ser rûyê dinyayê nîne. Tê bêjî qey di navbera magma û Kurdistanê de Xwedê çend tebeqe kêm danîne. Ka bila bangî jeologan bikin û em bi hev re bipîvin hûn ê bibînin. Ev germên wilo bi dijminatî laşê mirov dişewitîne, mirov nikare bi tenê bi rojê fêhm bike. Teqez ji xwarê ve jî em germ dibin hevalno.
Tevî ewqas germê di rojeva kurdan de “îsal te bîber bi çi qasî kirîn?” heye.
Li welatên din wateya payîzê romantîzm e, zerbûyina pelan e, xweza ye… Li Kurdistanê payîz tiştekî din e, wê heyvê jiyan disekine, herkes dixwaze konsantreyî bacanan, kodikan û çêkirina salçeyê bibe. Li cem me wê heyvê qet dawet nabin, herkes divê konsantreyî wî karî be. Divê bacanên herî erzan tu bibînî lê ji zivistanê heta biharî wê ji te re bibe derdekî bêderman. Ji ber wilo li gundê me memûrên mehrbirînê qet naşixulin. Sewdaser, sewdayên xwe taloq dikin bo mehên din.
Ev pirs êdî di mêjiyê min de hejînekê çêdike. Ez ji germa bi erdê ve zelîqîme, bê hiş ketime, cîrana me Helîma hat ber devê derî, di rûyê wê de keyfeke ewqasî zêde tê bêjî qey ketiye olîmpîyatan û kûpaya zêrîn hildaye. Hat rûnişt, ez jî tîşortê xwe ji xwêdanê diguvêşim û li wan guhdarî dikim. Bavê min ji nişkê ve ew pirs pirsî, diya min lezoya destê xwe danî ser sehpayê, dilopek ji xwêdana min got piç ket erdê. Her kesê di odeyê de bêhna xwe girt.
- Helîmê, te îsal bîber bi çi qasî kirî???
Helîma ev 3 sal e her tim heta niha digirî. Îsal xwe baş amade kiribû, ji zivistanê ve bûbû aboneya hala sebzeyan. Îstatîstîkên îsal, bacan bîber girtibûn. Bavê min heta niha em ewqas dilbiêş nedîtibûn, roja din pora mayî jî weşiyabû. Edî bavê min jî bûbû wek her kesî. Çîroka wî ya dîtina bacanên erzan qediyabû.
Wê salê, xalê me yê mezin Mihemed Elî ketibû ber sikratan de, li der dorê Yasîn dixwendin, limêj dikirin û li gorî gotina mezinê me dibêje, mêrik gotina wî ya dawî “îsal we îsot bi çi qasî kirî?” bûye. Li gor rîwayetan, ji kerba fiyetên îsotan, mêrik wesiyeta xwe ji bîr kiriye.
Mirovên Kurdistanê kodikan li çavê derî dadileqînin da mirov bipirsin we îsal îsot bi çi qasî kirîn? Hin mirov ji tirsa vê pirsê ji malên xwe nikarin derkevin. Hinek vê mehê ji welat derketin. Hinek jî li bendê ne Îlon biqede.
Dengê kodikan bi bayê îlonê re tê, edî êvaran rûyê min dialêse bayê payîzê. Strana herî xweş a di îlonê de dengê kodikan e…
Pirsa duyem: “We penîrê xwe îsal li ku çêkir?”
Diya min biharan ji vê tirsê baz dide. Dikeve tayên mezin heta sibehan. Carinan Xanax bi kar tîne. Dema mirov bersiv da, piştre pirsa duyem “çend kîloyan ji me re jî bide çêkirin” e. Wê salê çûm Nisêbînê, bûbûm mihendis. Bi awayê xwe çûm ser galona ku “Esra” li ser wê nivîsîbûn, digotin bi balafirê bibe. Taliyê bi otobusê çûm ji fihêtiya dinyayê. Bes e ji vê zilmê! Li Otogara Esenlerê mirovek diqîre: “Galona bi navê Esra, xwediyê vê kî ye?“ Îtalyan jî mozerella çêdikin, bi hezaran penîran çêdikin, min nebihîstiye ku îtalyanek ji gundê xwe penîr aniye Romayê. Em ê kengî bibin bajarî, hewar e. Penîrê fransizan jî heye lê min di ewqas trênan de jî galonê penîran nedît. Çima ez…
Montag, 17. August 2026
We îsal îsot bi çi qasî kirî?
Barî: Gerek li nav şaneşînên Îtalyayê
.jpg)
Dîsa me bilêtên xwe girtin û em ketin ser rê. Çavê min ji xewê nikare vebe, saet li dor sêyê ber destê sibehê ye. Em li balafirê siwar bûn, zilamê li cem min maşelah hingî qelew e, mafê paldanka min jî ji xwe re girtiye. Lingekî min bi parçe goştê wî yên zêde ketî aliyê min ve ye.
Balafir daket, em li Îtalyayê ne. Bajarê Barî…
Barî bajarekî kevnar ê li ber behrê ye. Eger em Îtalyayê li ser xerîteyê wek qondereyekê bifikirin, Barî li nêzî pehnîyê ye.
Me xewa xwe hilda, ew ji ser çavê xwe qewirand û em ketin nav bajêr. Bêhna hînbûnê tê bêvila min, em vê bêhne ji kuçeyên Baxlara taxa Diyarbekirê nas dikin. Ev bêhna feqîrîyê ye. Bêhneke ku nanê di nava torbeyekî de bi heyva hêj şil hatiye jibîrkirin û ji nişkê ve hatibe dîtin. Bêhna wan kuçeyên ku lê mezin bûme. Bêhna feqîriyê jî tiştekî gerdûnî ye, ez dibêm.
Em di nav bajêr de dimeşin, xwe di nava kuçeyan de berdidin… Piştî romê demekê ketiye di destên ereban de jî ev bajar. Bajar feqîr e, lê atmosfereke pir xweş lê heye. Li her derê haziriya mihrîcana wan a olî heye, li her derê resmên Îsa.
Piştî em hînî bêhna ritûbetê bûn, bêhna xweş ya nanê wan ê navdar hat me: Focaccia... Helbet me jî ew girt û em dewam dikin di nav kuçeyên piçûk û teng de. Hebekî tama nanê avbacankirî tê ji nan, tama zaroktiya min.
Focaccio
Herî pir bala min çû ser şaneşînên bajêr. Her mal, her avahî bê îstîsna bi şaneşîn bûn… Bajarên germ pêdiviya wan her tim bi şaneşînê heye, ez vê baş dizanim, ji ber ku ez jî ji welatê germê me.
Her malek karakterek, kirasek li şaneşîna xwe kiribû. Hin şaneşîn bi çîçek bûn, hin bi tozê lewitîbûn. Helbet heta ji destên min hat min fotoyên şaneşînên Barî kişand.
Şaneşîn dîrokeke xwe ya gelek kevn heye. Ew tiştekî giring e di jiyana mirovên wek min ên di malên qelebalix de. Şaneşîn ne tam di nava malê de ye, ne jî aîdî derve ye. Peywendiya malê ya derve, dîsa şaneşîn e. Di wan rojên Koronayê de min bêhtir qîmeta wê fam kir.
Ji bo bêhnvedanê, dema tu bixwazî tiştekî veşartî biaxivî, dîsa xilasiya te bi saya şaneşînê ye. Ya min gelekî min xilas neke jî. Ez bi xoşewîstê xwe re bi dizîka li şaneşînê her şev dipeyivîm, cîrana me Qiymetê ez îfşa kirim ji malbata min re. Careke din neçûm şaneşînê, têkilîya min piranî ji ber vê jinikê diketin di rîskê de.
Di evînê de jî cihê şaneşînê giring e ji ber wê. Romeo û Juliet evîna xwe li ser şaneşînekê jiyîne. Ka kî dizane çend caran we keçikeke xweşik an jî kurikekî qeşeng di şaneşînê de dîtiye û dilketî bûne.
Mirovên ji gundê xwe dûrketî an jî ji mecbûrî destê wan ji axa wan bûyî, baxçeyê xwe di şaneşînê de datînin. Derfeta xwedîkirina çîçekan li bajarên mezin tenê bi saya şaneşînan e.
Di dîroka siyasetê de jî şaneşîn giringiyeke xwe ya balkêş heye. Nelson Mandela axaftina xwe piştî girtîgehê li şaneşînê kiriye. Û hê jî gelek siyasetmedar li şaneşînê axaftinên xwe dikin.
Mirovên ku cixareyê dikişînin her tim cihê wan li şaneşînê ye, di sermayê de, di germê de. Di nav malbatan de şerê herî mezin derketina bêşimik a şaneşînan e. Gelek şer jî piştî bêhnvedaneke kêm li şaneşînê diqede. Mala ku paqij e, teqez di şaneşîna wan de çend cot şimik hene. Şevên ku li mirov nabin sibeh, li şaneşînê xweştir derbas dibin.
Helbestvan Federico García Lorca ji welatê xwe dûr gava bi hesreta welatê xwe ye, tenê hişê wî li ser şaneşîna mala wî ye, şaneşîna wî ya ku li baxçeyê porteqalan dimeyizîne. Wî ev nivîsiye:
"Derîyê şaneşînê vekirî bihêle, dema ez mirim û zarok porteqalan bixwin, ez dibînim."
Şaneşîn bûye îlham ji bo gelek helbestvanan, wek Rilke, Baudelaire.
Erol Şaybak bi navê Şaneşîn pirtûkek nivîsiye.
Di edebiyata me ya klasîk de Melayê Bateyî jî cih daye şaneşînê:
"Qiblegaha aşiqan î şengala ebrûzirav
Hate burca şaneşînê sed melaîk çûn silav
Dax û kovana evînê sotî canê min tevav
Extera subha se’îd î reşrihana ta belav
Filfila la hindûstanê zulf û xala kê yî tu"
(spas ji bo alikarîya Mewlûd Oguz)
Werin li şaneşîna xwe rûnin û li şaneşînên Barî, li xwarin û kuçeyên wê binêrin.
Balafir daket, em li Îtalyayê ne. Bajarê Barî…
Barî bajarekî kevnar ê li ber behrê ye. Eger em Îtalyayê li ser xerîteyê wek qondereyekê bifikirin, Barî li nêzî pehnîyê ye.
Me xewa xwe hilda, ew ji ser çavê xwe qewirand û em ketin nav bajêr. Bêhna hînbûnê tê bêvila min, em vê bêhne ji kuçeyên Baxlara taxa Diyarbekirê nas dikin. Ev bêhna feqîrîyê ye. Bêhneke ku nanê di nava torbeyekî de bi heyva hêj şil hatiye jibîrkirin û ji nişkê ve hatibe dîtin. Bêhna wan kuçeyên ku lê mezin bûme. Bêhna feqîriyê jî tiştekî gerdûnî ye, ez dibêm.
Em di nav bajêr de dimeşin, xwe di nava kuçeyan de berdidin… Piştî romê demekê ketiye di destên ereban de jî ev bajar. Bajar feqîr e, lê atmosfereke pir xweş lê heye. Li her derê haziriya mihrîcana wan a olî heye, li her derê resmên Îsa.
Piştî em hînî bêhna ritûbetê bûn, bêhna xweş ya nanê wan ê navdar hat me: Focaccia... Helbet me jî ew girt û em dewam dikin di nav kuçeyên piçûk û teng de. Hebekî tama nanê avbacankirî tê ji nan, tama zaroktiya min.
FocaccioHerî pir bala min çû ser şaneşînên bajêr. Her mal, her avahî bê îstîsna bi şaneşîn bûn… Bajarên germ pêdiviya wan her tim bi şaneşînê heye, ez vê baş dizanim, ji ber ku ez jî ji welatê germê me.
Her malek karakterek, kirasek li şaneşîna xwe kiribû. Hin şaneşîn bi çîçek bûn, hin bi tozê lewitîbûn. Helbet heta ji destên min hat min fotoyên şaneşînên Barî kişand.
Şaneşîn dîrokeke xwe ya gelek kevn heye. Ew tiştekî giring e di jiyana mirovên wek min ên di malên qelebalix de. Şaneşîn ne tam di nava malê de ye, ne jî aîdî derve ye. Peywendiya malê ya derve, dîsa şaneşîn e. Di wan rojên Koronayê de min bêhtir qîmeta wê fam kir.
Ji bo bêhnvedanê, dema tu bixwazî tiştekî veşartî biaxivî, dîsa xilasiya te bi saya şaneşînê ye. Ya min gelekî min xilas neke jî. Ez bi xoşewîstê xwe re bi dizîka li şaneşînê her şev dipeyivîm, cîrana me Qiymetê ez îfşa kirim ji malbata min re. Careke din neçûm şaneşînê, têkilîya min piranî ji ber vê jinikê diketin di rîskê de.
Di evînê de jî cihê şaneşînê giring e ji ber wê. Romeo û Juliet evîna xwe li ser şaneşînekê jiyîne. Ka kî dizane çend caran we keçikeke xweşik an jî kurikekî qeşeng di şaneşînê de dîtiye û dilketî bûne.
Mirovên ji gundê xwe dûrketî an jî ji mecbûrî destê wan ji axa wan bûyî, baxçeyê xwe di şaneşînê de datînin. Derfeta xwedîkirina çîçekan li bajarên mezin tenê bi saya şaneşînan e.
Di dîroka siyasetê de jî şaneşîn giringiyeke xwe ya balkêş heye. Nelson Mandela axaftina xwe piştî girtîgehê li şaneşînê kiriye. Û hê jî gelek siyasetmedar li şaneşînê axaftinên xwe dikin.
Mirovên ku cixareyê dikişînin her tim cihê wan li şaneşînê ye, di sermayê de, di germê de. Di nav malbatan de şerê herî mezin derketina bêşimik a şaneşînan e. Gelek şer jî piştî bêhnvedaneke kêm li şaneşînê diqede. Mala ku paqij e, teqez di şaneşîna wan de çend cot şimik hene. Şevên ku li mirov nabin sibeh, li şaneşînê xweştir derbas dibin.
Helbestvan Federico García Lorca ji welatê xwe dûr gava bi hesreta welatê xwe ye, tenê hişê wî li ser şaneşîna mala wî ye, şaneşîna wî ya ku li baxçeyê porteqalan dimeyizîne. Wî ev nivîsiye:
"Derîyê şaneşînê vekirî bihêle, dema ez mirim û zarok porteqalan bixwin, ez dibînim."
Şaneşîn bûye îlham ji bo gelek helbestvanan, wek Rilke, Baudelaire.
Erol Şaybak bi navê Şaneşîn pirtûkek nivîsiye.
Di edebiyata me ya klasîk de Melayê Bateyî jî cih daye şaneşînê:
"Qiblegaha aşiqan î şengala ebrûzirav
Hate burca şaneşînê sed melaîk çûn silav
Dax û kovana evînê sotî canê min tevav
Extera subha se’îd î reşrihana ta belav
Filfila la hindûstanê zulf û xala kê yî tu"
(spas ji bo alikarîya Mewlûd Oguz)
Werin li şaneşîna xwe rûnin û li şaneşînên Barî, li xwarin û kuçeyên wê binêrin.
Ev nivîsa min ji alîyê Kurdshop ve hatiye weşandin:
Abonnieren
Posts (Atom)